HISTORIA

Z historii Fundacji Armii Krajowej w Londynie (Polish Resistance AK Foundation)

 O trwały i żywy pomnik żołnierza Polski Walczącej

„Weterani wszystkich wojen i powstań wymierają, ale idea Polski Walczącej żyć musi i promieniować nadal, gdy naszych żołnierzy Armii Krajowej już nie będzie.” Tymi słowami Komitet Wykonawczy Fundacji Armii Krajowej w Londynie zwrócił się w lutym 1983 roku z apelem do polskiego wychodźstwa o wsparcie finansowe dla tworzonej instytucji. Inicjatorami jej powstania byli żołnierze podziemia niepodległościowego, którzy w różnych okresach historii znaleźli się poza granicami kraju. Wielu z nich, z różnych, także z politycznych powodów, nie miała możliwości powrotu do Ojczyzny. Zamierzali swoimi działaniami postawić trwały i żywy pomnik żołnierzy Polski Walczącej. Ich inicjatywa była poniekąd także odpowiedzią na zdławienie przez władze w kraju kierowane przez gen. Jaruzelskiego pierwszej „Solidarności” oraz wprowadzenie w 1981 r. stanu wojennego.

 

W dniu 17 kwietnia 1982 r. uchwałą funkcjonującej od 1946 r. Rady Naczelnej Koła Armii Krajowej w Londynie została powołana Fundacja Armii Krajowej. Protektorat nad nowym podmiotem objął Prezydent RP na Uchodźstwie Edward Raczyński. Pierwotną strukturę organizacyjną tworzyły trzy komitety, których skład osobowy odzwierciedlał poziom zaangażowania się w nowy projekt czołówki polskiej powojennej emigracji.

Komitet Honorowy Fundacji Armii Krajowej tworzyli:

mec. Stefan Korboński – przedstawiciel cywilnej części Polskiego Państwa Podziemnego
płk Maria Leśniakowa – przedstawicielka Kobiet Żołnierzy, była komendanta Pomocniczej Służby Kobiet
gen. Stanisław Maczek – przedstawiciel Armii Lądowej
gen. Andrzej Maisner – przedstawiciel Lotnictwa
gen. Tadeusz Pełczyński – przedstawiciel Armii Krajowej
prezes Stanisław Soboniewski – przedstawiciel Stowarzyszenia Polskich Kombatantów
bp Szczepan Wesoły – duchowy opiekun polskiej emigracji
kmdr Bogdan Wroński – przedstawiciel Marynarki Wojennej.

Równolegle powołano Obywatelski Komitet Założycielski, w skład którego zaproszono wybitnych przedstawicieli polskiego życia wychodźczego. Byli w tym gronie między innymi dwaj późniejsi Prezydenci RP na Uchodźstwie Pan Kazimierz Sabbat oraz Pan Ryszard Kaczorowski, premier Rządu RP na Uchodźstwie Pan Edward Szczepanik oraz ministrowie władz emigracyjnych, generalicja, duchowieństwo, ludzie kultury i sztuki. Przewodniczył temuż gremium gen. Klemens Rudnicki.

Ponadto powołano Komitet Wykonawczy Fundacji Armii Krajowej, złożony z przedstawicieli emigracji z całego świata, na którego czele stanął mjr Franciszek Miszczak.

Pierwsze wspólne zebranie: Honorowego Komitetu Obywatelskiego, Komitetu Założycielskiego i Komitetu Wykonawczego Fundacji AK w Londynie odbyło się 7 maja 1983 r. W imieniu nieobecnego Pana Prezydenta Raczyńskiego, zabrał głos ówczesny Premier Rządu RP na Uchodźstwie Pan Kazimierz Sabbat, który powiedział m.in.:

„Nasze pokolenie, które w historii Polski zapłaciło chyba najwyższą cenę za przywilej nazywana się Polakami weszło w końcowy okres swojej działalności. Pozostało mu do spełnienia jeszcze jedno zadanie, przekazanie ideałów i niedokończonych zadań pokoleniu następnemu. Wśród tych, którzy mają najwięcej do przekazania jest z pewnością Armia Krajowa, zjawisko w historii Polski niezwykłe, które jest już przykładem, dlatego że, to co się stało w kraju, przed i w okresie Solidarności sięga korzeniami tradycji Armii Krajowej. Chodzi zatem o to, aby młode pokolenie zachowało pamięć o tym co zostało dokonane i żeby wyciągnęło z tego naukę dla swojej działalności i następnych pokoleń.”

Podczas spotkania kolejno przemawiali inni zaproszeni goście. Podjęto także pierwszą przy udziale tak szerokiego grona uchwałę dotyczącą sytuacji politycznej w Polsce, składając między innymi hołd wszystkim zabitym w walce o prawo do wolności i niepodległości w Nowej Hucie, Lublinie, Gdańsku i innych miejscowościach, potępiono akty terroru ze strony służby bezpieczeństwa i wezwano do ich natychmiastowego zaniechania, wezwano do przywrócenia praw obywatelskich, a także udzielono pełnego poparcia Kościołowi katolickiemu działającemu na rzecz zniesienia stanu wojennego podkreślając jednocześnie znaczenie zapowiedzianej na 1983 r. pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II.

Na zakończenie spotkania inauguracyjnego wystosowano apel do całej polskiej emigracji o wsparcie finansowe dla organizującej się Fundacji Armii Krajowej w Londynie, która w ciągu kolejnego roku wzbogaciła się o działające w Stanach Zjednoczonych, Australii, Kanadzie, Belgii, Francji, kilkadziesiąt kół prowadzących działalność na rzecz zabezpieczenia dziedzictwa Polskiego Państwa Podziemnego.